یونس بهروزیان؛ پژوهشگر اندیشکده مطالعات راهبردی ایران و چین
لیچیانگ در ژوئیه ۱۹۵۹ در شهر رویآن (Rui’an) از استان ژجیانگ متولد شد. آغاز زندگی کاری او همزمان با دوره پایانی دوران مائو بود؛ در سال ۱۹۷۶ در ایستگاه آبیاری و زهکشی ناحیه مایو در رویآن کار خود را آغاز کرد و در آوریل ۱۹۸۳ به حزب کمونیست چین پیوست. او مدرک کارشناسی خود را در رشته مکانیزاسیون کشاورزی از مؤسسه کشاورزی ژجیانگ (پردیس نینگبو، ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۲) گرفت و در طول خدمت اداریاش تحصیلات تکمیلی متعددی انجام داد: کارشناسیارشد نیمهوقت در مهندسی مدیریت از دانشگاه ژجیانگ (۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷)، دوره یکساله کادرهای جوان در مدرسه مرکزی حزب (۲۰۰۱ تا ۲۰۰۲)، مطالعاتی در اقتصاد جهانی (۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴) و MBA اجرایی از دانشگاه پلیتکنیک هنگکنگ (۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵). آنطور که پیدا است، لی چیانگ توجه بسیاری به آموزش و تقویت رزومهی آکادمیک خود داشت، به طوری که از نیمههای دهه هفتاد میلادی تا سال ۲۰۰۵، یعنی قریب به ۳۰ سال مرتباً در دانشگاه در حال تحصیل بوده است.
در مورد زندگی خانوادگی و باورهای شخصی او اطلاعات اندکی در رسانههای غربی وجود دارد. او از نسل مدیرانی است که از ردههای محلی حزب کمونیست به بالا رسیدهاند، و پیشینه مهندسی و کشاورزیاش او را در میان رهبران تکنوکرات حزب قرار میدهد.
صعود لیچیانگ مسیری کلاسیک از ردههای استانی به سطح ملی را طی کرده است، اما با یک ویژگی مهم: دوستی عمیق با شیجینپینگ ؛ ارتباطی که به دوره دبیر اولی شی در ژجیانگ در دهه ۲۰۰۰ بازمیگردد، زمانی که لی در همان استان مشغول به کار بود.
او در مناطق وِنژو و یونگکانگ فعالیت کرد، سپس در کمیته حزبی استان ژجیانگ پست گرفت، و بعد به سمت فرماندار ژجیانگ ارتقا یافت. پس از آن در سال ۲۰۱۶ دبیر حزب استان جیانگسو شد و در ۲۰۱۷ به عنوان دبیر حزب شهر شانگهای منصوب شد — یکی از مهمترین مراکز اقتصادی کشور.
در مارس ۲۰۲۳، لیچیانگ به عنوان نخستوزیر جمهوری خلق چین (رئیس شورای دولتی) برگزیده شد و همزمان عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست شد؛ جایگاهی که او را در رده بالاترین سطوح قدرت قرار میدهد.
در دوره مسئولیتش در شانگهای، سیاستهای او بیشتر بر رشد اقتصادی و جذب سرمایه متمرکز بود. او بر توسعه منطقه آزاد تجاری شانگهای، ایجاد بازار سهام فناوری STAR و گسترش سرمایهگذاری خارجی نظارت کرد. با این حال، دوران او با قرنطینههای سخت دوران کرونا در سال ۲۰۲۲ نیز همراه شد.
لیچیانگ بهطور گستردهای به عنوان یک تکنوکرات طرفدار بازار و اصلاحطلب شناخته میشود، اما در چهارچوب اقتدار حزب عمل میکند. او بارها بر اهمیت بخش خصوصی تأکید کرده است. پیشینه او در استانهای پرتحرک اقتصادی مانند ژجیانگ و شانگهای، اعتبار ویژهای در میان کارآفرینان و سرمایهگذاران برایش بههمراه آورده است — ویژگیای که در میان رهبران ارشد حزب کمونیست نادر است. ارتقای سریع او نشانهای از تحکیم قدرت شیجینپینگ تلقی میشود. لی در زمان دبیرکلی شی در ژجیانگ، رئیس دفتر او بود و از آن زمان به عنوان یکی از مهمترین افراد حلقه نزدیک شی شناخته میشود. ازاینرو، هرچند او سیاستهای بازارگرا را ترویج میکند، دامنه عمل او بهطور جدی تحت قید ایدئولوژی رسمی حزب و کنترل مرکزی است — شعارهایی چون «رفاه مشترک» و «انضباط حزبی» مرزهای تصمیمگیری او را تعیین میکنند.
با توجه به دادههای موجود، میتوان چند ویژگی کلی در منش او تشخیص داد:
- ذهنیت تکنوکراتیک: تحصیلات فنی و مدیریتی او نشان میدهد که بیشتر اهل عمل و اجراست تا شعارهای ایدئولوژیک.
- وفاداری و انضباط سازمانی: صعود سریع او، بدون طی مراحل معمول مانند معاونت نخستوزیری، نشان از اعتماد کامل شی به او دارد.
- سازگاری بالا: خدمت در سه استان/شهر پیشرفته (ژجیانگ، جیانگسو، شانگهای) گواه توانایی او در مدیریت مناطق پیچیده صنعتی و شهری است.
- پذیرش ریسک در چهارچوب محدود: تجربه قرنطینه شانگهای نشان داد که او آماده اجرای تصمیمات پرریسک در راستای فرمانهای بالادستی است، حتی اگر به اعتبارش آسیب بزند.
تمامی مسئولیتهای مهم لی چیانگ در حزب کمونیست و دولت مانند فرمانداری ژجیانگ از دسامبر سال ۲۰۱۲، از زمان آغاز دبیرکلی شی جینپینگ در نوامبر ۲۰۱۲ به وی محول شدهاند. لی چیانگ، چهرهای رفورمیستی در فضای بینالمللی داشته و بیشتر یادآور چینِ اصلاحشدهی پسا-مائو است. گرچه او نیز مطابق سیاستهای حزب، رویکرد کانتر-هژمونیک چین را پیگیری کرده که در سخنرانی او در سپتامبر ۲۰۲۵ در مجمع عمومی سازمان ملل هویدا است. همچنین حضور لی چیانگ در جشن هشتادمین سالگرد تاسیس حزب کارگران کره در جمهوری خلق کره به موازات حضور شی جینپینگ در کرهی جنوبی، نشانگر نقش مهم او در حفظ تعادل سیاست خارجهی چین است.
لی چیانگ، چهرهای میانی و رابط میان حزب کمونیست و دولت چین با کسب و کارها و بخش خصوصی است. او تاکید ویژهای به حفظ پویایی اقتصادی چین داشته و البته به واسطهی سابقهای که در شانگهای داشته، ارتباطات بسیار موثری با بزرگترین تجار چینی و بینالمللی دارد.
دربارهی مقام نخست وزیری چین:
نخست وزیر، بعنوان سومین مقام عالی رتبهی دولتی پس از دبیرکل حزب کمونیست و رئیس جمهور، وظایف و اختیاراتی دارد که در قانون اساسی چین مشخص شدهاند. در بند ۵ اصل ۶۲ قانون اساسی چین، نخست وزیر توسط رئیس جمهور به کنگره ملی خلق پیشنهاد، و با رای کنگره ملی خلق انتخاب میشود. همچنین معاونان نخست وزیر، اعضای شورای دولتی، وزرای وزارتخانهها، روسای کمیسیونها، رئیس کل دیوان محاسبات و دبیرکل شورای دولتی به پیشنهاد نخست وزیر توسط کنگره ملی خلق انتخاب میشوند. همانگونه که نخست وزیر توسط کنگره ملی خلق انتخاب میشود، این نهاد مطابق اصل ۶۳ قانون اساسی چین، حق برکناری نخست وزیر را نیز دارا است. طبق اصل ۸۰، رئیس جمهور نمیتواند راساً اقدام به برکناری نخست وزیر کند و حق برکناری نخست وزیر تنها در اختیار کنگره ملی خلق و در زمانهای بین جلسات، کمیته دائمی کنگره ملی خلق است. از دیگر نکات حائز اهمیت دربارهی این منصب، محدودیت دورهای آن است. طبق اصل ۸۷، نخست وزیر نمیتواند بیش از دو دورهی پیاپی در آن منصب خدمت کند. همچنین دورههای خدمت او باید همزمان با دورهی تشکیل کنگره ملی خلق باشد. یعنی، لی چیانگ که از ۱۱ مارس ۲۰۲۳ به سمت نخست وزیری رسیده است، توسط کنگره ملی خلقی که در ۱۰ مارس ۲۰۲۳ تشکیل شده انتخاب شده است و در صورت تکمیل دورهی اول خود، تا سال ۲۰۲۸ نخست وزیر چین خواهد بود که البته در صورت پیشنهاد مجدد رئیس جمهور و اخذ آراء کافی توسط کنگره ملی خلق، امکان ادامهی فعالیت در این سمت را برای دورهی دوم(یعنی تا سال ۲۰۳۳) را دارد.