فاطمه بهزادی؛ پژوهشگر اندیشکده مطالعات راهبردی ایران و چین
درخشش فانوس و پاکت سرخ
اولین روز سال نو Festival Springیا Lunar New Year که با عنوان «جشن بهار» شناخته میشود، مهمترین و گستردهترین جشن سنتی در چین است. این مراسم از اولین روز سال نو در تقویم قمری آغاز میشود و معمولاً بین اواخر ژانویه و اواسط فوریه برگزار میشود. جشن پانزده روز ادامه دارد و با جشن فانوسها (Lantern Festival) به پایان میرسد.در این ایام، مردم خانهها و فضاهای عمومی را با فانوسهای رنگی، به ویژه رنگ قرمز، روشن میکنند و مراسم ویژهای برگزار میکنند. مردم چین از رنگ سرخ استفاده میکنند زیرا اعتقاد دارند باعث شادمانی و خوش یمنی است.
در فرهنگ سنتی چین، هر سال به نام یکی از حیوانات چرخه دوازدهگانه نامگذاری میشود؛ چرخهای که شامل حیواناتی مانند اژدها، ببر، خرگوش، موش، گاو، مار، اسب و دیگر حیوانات دیگر است. این نامگذاری تنها جنبه تزئینی ندارد، بلکه فرهنگ عامه نیز جایگاه مهمی دارد و برخی از چینیها معتقدند تأثیر زیادی بر زندگیشان میگذارد.
با آغاز این ایام، میلیونها نفر در بزرگترین جابهجایی سالانه جهان که به آن چونیون (Chunyun 春运) گفته میشود سفر میکنند تا سال نو را در کنار خانوادههایشان جشن بگیرند. جشن بهار فرصتی برای فاصله گرفتن از ریتم فشرده زندگی مدرن و بازگشت به کانون خانواده است؛ مفهومی که ریشه در سنتهای کنفوسیوسی و اهمیت نهاد خانواده در فرهنگ چین دارد.
پیش از شروع سال نو، خانوادهها خانههای خود را بهطور کامل تمیز میکنند. این کار تنها نظافت نیست، بلکه نمادی از پاککردن بدشانسیهای سال گذشته و استقبال از خوشاقبالی در سال جدید است. به نوعی با این کار قصد دارند سال نو را با انرژی تازهای شروع کنند. پوشیدن لباس نو نیز نمادی از نو شدن و استقبال از تحولات تازه است.
شام شب سال نو؛ قلب تپنده جشن
یکی از مهمترین بخشهای این مراسم، شام شب سال نو است. در این شب، غذاهای نمادین متعددی آماده میشود مانند سبزیجات، برنج، دامپلینگ، ماهی و.. گفته میشود بعضی از غذاها نیز دارای نماد خاصی هستند مانند:
دامپلینگ: نماد ثروت
ماهی: نماد فراوانی و وفور نعمت
کیک سال نو (Niangao): نماد پیشرفت و ارتقای جایگاه در سال آینده
سفره سال نو نوعی زبان فرهنگی است که آرزوهای جمعی برای سال پیش رو را بازنمایی میکند. هر ماده غذایی، پیامی خاص از خوشبختی، سلامتی و موفقیت دارد.
آداب، نمادها و جشنهای مدرن
پیش از آغاز سال نو، خانوادهها خانهها را با نوشتههای خوشیمن (Spring Couplets) و نمادهای قرمز تزئین میکنند و اغلب هدایای کوچک برای دوستان و همسایهها آماده میکنند. موسیقی سنتی، رقص شیر و رقص اژدها بخش جداییناپذیری از جشن هستند و انرژی و شادی خاصی به فضا میبخشند.
در دنیای مدرن، جشن بهار نه تنها در خانهها بلکه در فضاهای عمومی و بهصورت دیجیتال نیز گرامی داشته میشود؛ جشنها با نمایشهای شهری و رویدادهای فرهنگی گسترده همراه هستند. این ترکیب سنت و نوآوری، جشن بهار را به یک تجربه زنده و پویا تبدیل کرده است.
پاکتهای قرمز؛ انتقال خوشیمنی از نسلی به نسل دیگر
یکی از شناختهشدهترین سنتهای جشن بهار، اهدای پاکتهای قرمز است که در زبان چینی Hongbao (红包) نامیده میشود. در این آیین، بزرگترهای خانواده (بهویژه والدین و پدربزرگ و مادربزرگها) به کودکان و جوانان پول نقد در پاکتهای سرخ هدیه میدهند.
همانطور که بیان شد رنگ قرمز در فرهنگ سنتی چین نماد خوشیمنی است. بنابراین خود پاکت به اندازه پول داخل آن اهمیت نمادین دارد. اهدای پاکت قرمز تنها یک هدیه مالی نیست؛ بلکه انتقال آرزوهای خوب از بزرگترها به کودکان است و بزرگترها با این کار محبت خود را به کودکان نشان میدهند.
رنگ سرخ، آتشبازی و اسطوره نیان
بسیاری از عناصر این جشن منشأ تاریخی و اسطورهای دارند. در شب سال نو، هیولایی به نام نیان (Nian) از تاریکی از کوهستان (در برخی منابع ذکر شده است جنگل) بیرون می آید و مردم روستاها را میترساند. این موجود جثهای عظیم، صدایی هولناک و چهرهای ترسناک داشت و دامها و محصولات را نابود میکرد.
روایتها میگویند روزی پیرمردی خردمند به مردم آموخت که نیان از سه چیز میترسد: رنگ قرمز، نور و صدای بلند. او پیشنهاد کرد در شب سال نو لباس قرمز بپوشند، خانهها و کوچهها را با فانوسها و نوشتههای سرخ تزئین کنند و با طبلنوازی و آتشبازی سکوت شب را بشکنند.
وقتی هیولا ظاهر شد، با دریایی از نور و رنگ سرخ و صدای مهیب روبهرو شد و همین باعث شد فرار کند. از آن زمان، این عناصر به سنتی ماندگار در جشن سال نو تبدیل شدند و مردم نیز هنوزم این سنت را رعایت میکنند. یکی دیگر از فعالیت هایی که مردم در لحظه تحویل سال انجام میدهند، شمارش معکوس است و سال جدید را با آتشبازیهای پرصدا آغاز میکنند
جشن فانوس؛ نورانی کردن پایان جشن
پانزدهمین روز از ماه نخست تقویم قمری، جشن فانوس برگزار میشود که پایان رسمی آیینهای سال نو به شمار میرود. این جشن در منابع سنتی با نام 元宵节 شناخته میشود. مردم به تماشای فانوسهای رنگارنگ میروند، معماهای فانوسی را حل میکنند و در آیینها و نمایشهای مردمی شرکت میکنند. این جشن نمادی از گردهمایی خانوادگی، کامل شدن چرخه جشنها و آرزوی خیر و روشنی برای سال پیش رو است.